Het klinkt misschien als een technische opgave: de verduurzaming van een appartementencomplex. In de praktijk begint het vaak ergens anders. Bij kennis. Bij onderhoud. Bij de vraag hoe je alle bewoners meekrijgt. En soms simpelweg bij de vraag: waar moeten we eigenlijk beginnen? De ervaringen van VvE-bestuurder Hilda Vleems en cursusleider John Liewes laten zien hoe belangrijk die eerste stappen zijn.

Van onderhoud naar een bredere blik
Toen Hilda Vleems in januari 2025 voorzitter werd van de VvE-woningen aan het Koperwiekplein in Enkhuizen, begon voor haar en de rest van het bestuur een nieuwe fase. Het volledige bestuur was nieuw en moest zich de wereld van VvE-regels, verantwoordelijkheden en besluitvorming nog eigen maken.

“Voor ons is het allemaal nieuw. We zijn allemaal nog heel erg lerende over hoe we met alles om moeten gaan en waar we ons aan moeten houden.”

Verduurzaming stond aanvankelijk dan ook niet bovenaan het lijstje. Er waren genoeg andere zaken die de aandacht vroegen. Toch begon het onderwerp langzaamaan te spelen. Nieuwe regelgeving rond de rookgaskanalen, ontwikkelingen bij andere appartementencomplexen in Enkhuizen en de landelijke verduurzamingsopgave maakten duidelijk dat het bestuur vooruit moest kijken.

Vleems nam contact op met de gemeente. Niet lang daarna kwam de uitnodiging voor een voorlichtingsbijeenkomst van de gemeente en VvE Belang. Het bestuur besloot die kans te benutten.

“We gingen er eigenlijk blanco heen. We wilden vooral informatie ophalen en ons goed laten informeren.”

Die behoefte aan kennis herkent John Liewes, jurist en hoofd van de juridische dienst van VvE Belang, bij veel VvE’s. Vanuit zijn betrokkenheid bij de VvE-aanpak zag hij de afgelopen jaren hoe lastig het voor VvE’s kan zijn om de stap naar verduurzaming te zetten.

Een complex proces
De VvE-aanpak is ontstaan vanuit een eenvoudige constatering: veel VvE’s zijn vooral bezig met het noodzakelijke onderhoud van hun gebouw. De blik reikt vaak nog niet verder. Tegelijkertijd ligt er een grote verduurzamingsopgave.

“Er werd niet verder dan het onderhoud gekeken, dus nog niet naar verduurzaming”, vertelt Liewes.

Daar komt bij dat veel VvE-besturen worden gevormd door vrijwilligers. Zij krijgen te maken met een opgave die juridisch, financieel, bouwkundig én organisatorisch behoorlijk ingewikkeld kan zijn.

“Het zijn natuurlijk vaak vrijwilligers en dit zijn hele grote verduurzamingstrajecten, die heel complex zijn.”

De aanpak werd daarom bewust opgebouwd in verschillende stappen. Eerst informatie en bewustwording, daarna verdieping en vervolgens ondersteuning die steeds meer op de individuele VvE werd toegesneden. Het idee daarachter: niet meteen naar de oplossing, maar eerst bepalen waar een VvE staat en wat er nodig is om verder te komen.

“Je moet het stapje voor stapje doen. Het is best een lange weg om van niets naar een goed verduurzaamd pand te komen.”

Eerst de basis op orde
Dat stap-voor-stapprincipe sluit aan bij de ervaring van Vleems. Haar VvE is positief over verduurzaming, maar is nog niet op het punt waarop concrete maatregelen kunnen worden uitgevoerd. Eerst moeten andere zaken worden geregeld. Ook binnen de VvE lopen de meningen over onderhoud en investeringen uiteen. Dat vraagt om overleg en draagvlak.

“Er zijn dingen die moeten gebeuren, onderhoud zeg maar. Maar daar zijn verschillende meningen over. En daar moet je als VvE een weg in zien te vinden.”

Dat draagvlak is volgens Liewes één van de belangrijkste voorwaarden voor succes. Tijdens de bijeenkomsten zag hij dat VvE’s soms met heel andere vragen binnenkwamen dan alleen vragen over isolatie, energie of installaties. Soms ging het over de onderlinge verhoudingen binnen het bestuur of tussen bewoners.

“Veel VvE’s bleken eerst behoefte te hebben aan meer kennis, inzicht en onderling draagvlak voordat zij concrete besluiten over verduurzaming konden nemen.”
Ook financiële overwegingen kunnen de besluitvorming ingewikkeld maken. Vleems merkt dat bijvoorbeeld leeftijd en financiële mogelijkheden van bewoners een rol spelen.

“Je hebt te maken met mensen van 75 jaar en ouder die zeggen: het is veel te duur, hier ga ik mijn geld niet aan uitgeven. Daar heb je allemaal mee te maken.”

Verduurzaming vraagt daarmee niet alleen om een technisch plan, maar ook om een gesprek met bewoners over wat haalbaar en wenselijk is.

Kennis maakt inzichtelijk
Juist daarom koos Vleems ervoor om na de voorlichtingsbijeenkomst ook deel te nemen aan de verdiepingscursus. Niet omdat er al een concreet verduurzamingsplan lag, maar omdat het bestuur beter voorbereid wilde zijn op wat eraan komt.

“Je moet toch ook vooruit blijven denken.”

Tijdens de cursus kregen deelnemers kennis aangereikt over onder meer juridische, bouwkundige, financiële en procesmatige aspecten. Maar minstens zo belangrijk waren de praktijkvoorbeelden, vertelt Vleems.

“De mensen van VvE Belang hebben ons veel inzichten gebracht aan de hand van praktijkvoorbeelden waar we lering uit konden trekken.”

Die kennis helpt het bestuur om bewoners beter uit te leggen waarom bepaalde keuzes nodig zijn. Daarmee wordt de cursus niet alleen een manier om kennis op te doen, maar ook een hulpmiddel om het gesprek binnen de VvE te voeren.

Volgens Liewes is dat precies een belangrijk onderdeel van de aanpak. Een VvE heeft niet alleen informatie nodig over wat technisch mogelijk is, maar ook handvatten om vervolgens samen tot besluiten te komen.

Onderhoud als kans voor verduurzaming
Bij het Koperwiekplein komt die verbinding tussen onderhoud en verduurzaming nu concreet in beeld. De VvE heeft VvE Belang opdracht gegeven een nieuw Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) op te stellen. Dat plan brengt in kaart welk onderhoud de komende jaren nodig is en welke kosten daarbij horen. Voor Vleems is het een belangrijke volgende stap. Zodra duidelijk is wat vervangen of aangepakt moet worden, kan ook worden gekeken waar verduurzaming slim kan worden meegenomen.

“We hopen te kunnen gaan sturen op een combinatie van onderhoud en verduurzaming.”

Dat is precies de bredere blik die Liewes bij VvE’s wil stimuleren: niet verduurzamen als een losstaand project zien, maar kijken hoe onderhoudsmomenten kunnen worden benut om het gebouw tegelijkertijd klaar te maken voor de toekomst.

Van weten naar doen
De VvE-aanpak heeft de afgelopen periode veel VvE’s bereikt met voorlichting, verdieping en ondersteuning. Tegelijkertijd heeft de praktijk ook laten zien dat kennis alleen niet altijd voldoende is om daadwerkelijk tot uitvoering te komen.

Liewes ziet dat VvE’s die verder komen vaak beschikken over voldoende financiële middelen én de benodigde kennis en kunde. Soms zit die expertise in het bestuur, soms wordt die extern ingehuurd.

“Je merkt dat VvE’s vastlopen als het geld er niet is om die kennis en kunde in te huren. Ze willen wel, maar ze komen niet verder.”

Daarom was binnen de aanpak ook ruimte voor een oriëntatiescan en begeleiding door een verduurzamingscoach. Die ondersteuning kan helpen om de vertaalslag te maken van algemene informatie naar de specifieke situatie van een VvE. De ervaring van de afgelopen periode maakt volgens Liewes duidelijk dat dit een proces van de lange adem is. De eerste stap is gezet wanneer een VvE zich informeert, maar daarna begint het echte werk pas.

“Je moet die VvE’s bij de hand houden en vooral niet loslaten, want anders blijft het weer stilliggen.”

Laat je informeren
Voor Vleems is het verduurzamingstraject daarom vooral onderdeel van een bredere ontwikkeling van haar VvE-bestuur. Er ligt nog geen volledig uitgewerkt verduurzamingsplan. Eerst wordt gewerkt aan inzicht, onderhoud, kennis en draagvlak. De nieuwe MJOP moet daarbij helpen.

Dat maakt haar ervaring herkenbaar voor veel andere VvE’s die nog aan het begin staan. Je hoeft niet meteen alle antwoorden te hebben om te beginnen.

Haar advies aan andere VvE’s is dan ook eenvoudig:

“Uitzoeken bij wie je moet zijn met vragen of voor informatie. Bij de gemeente of andere relevante partijen. Dat heb je wel nodig om stappen te kunnen zetten.”

Liewes sluit zich daarbij aan. Zijn advies aan VvE’s die nog aan het begin staan, is net zo eenvoudig: laat je informeren.

“Maak gebruik van de kennis en kunde die bij gemeenten en bijvoorbeeld VvE Belang aanwezig is. Al is het maar voor beter begrip van je VvE.”

Want verduurzaming begint met weten waar je staat en wat er nodig is, zodat je kunt bepalen welke volgende stap haalbaar is.